ԱԱԳԼ-ի (Երևանի ֆիզիկայի ինստիտուտ) Փորձարարական Ֆիզիկայի Բաժանմունքի (ՓՖԲ) գործունեությունը սկսվել է 1967 թ.-ին, երբ գործարկվեց 6 ԳէՎ էներգիայով Երևանի էլեկտրոնային սինքրոտրոնը, ինչի վրա (մինչև 2005թ.-ին սինքրոտրոնի աշխատանքի դադարեցումը) ՓՖԲ-ի աշխատակիցների կողմից իրականացվել են լայնածավալ գիտափորձեր, որոնցում, մասնավորապես, չափվել են պրոտոնների և նեյտրոնների էլեկտրամագնիսական շառավիղները, հետազոտվել են միջուկների վրա պիոնների ֆոտոծնման ռեակցիայում ֆոտոնների հադրոնային հատկությունները, բևեռացված ֆոտոնների և թիրախների օգտագործմամբ նուկլոնային ռեզոնանսների կառուցվածքը, միջուկների ֆոտոֆրագմենտացման; մեխանիզմները, ռենտգենային անցումային ճառագայթման և մոնոբյուրեղներում ռելյատիվիստական էլեկտրոնների կանալային ճառագայթման հատկությունները և այլն:
ՓՖԲ-ի ֆիզիկոսներին հաջողվել է ստանալ մի շարք կարևոր արդյունքներ, որոնք թույլ տվեցին խորացնելու պատկերացումները տարրական մասնիկների և ատոմային միջուկների հիմնարար հատկությունների վերաբերյալ: ԱԱԳԼ-ի՝ որպես միջուկային ֆիզիկայի և արագացուցչային կենտրոնի համբավը հնարավորություն տվեց պահպանելու և զարգացնելու միջազգային համագործակցություններն ԱՄՆ-ի, Գերմանիայի, Շվեյցարիայի և այլ երկրների գիտական կենտրոնների հետ և լիարժեքորեն մասնակցելու միջազգային փորձարարական հետազոտությունների ծրագրերի կատարմանը: Չեխիայի հանրապետության Բռնոյի համալսարանի հետ համագործակցելով հետազոտվում են երկրորդային նեյտրոնների փնջերով հարուցված միջուկային ռեակցիաները: Հատուկ ստեղծված ցածր ինտենսիվության (10-20 e-/վրկ), 10-75 ՄէՎ էներգիաներով էլեկտրոնների փնջերն օգտագործվում են մասնիկների դետեկտորների տրամաչափման համար:
ԱԱԳԼ գիտնականների կողմից շահագործման հանձնված C18/18 ցիկլոտրոնի արտաքին պրոտոնային փնջերի օգնությամբ նախատեսվում է հետազոտել թեթև միջուկների կլաստերային (այդ թվում՝ 12C միջուկի ալֆա-կլաստերային) կառուցվածքը: Նպատակն է ստեղծել երկրորդային նեյտրոնների փնջեր և չափել դրանցով հարուցված մի շարք ռեակցիաների կտրվածքները: Բաժանմունքի գիտական գործունեությունն նաև ընդգրկում է ցածր էներգիաների միջուկային ֆիզիկայի վերաբերյալ հետազոտություններ, որոնք իրականացվում են վերջին տարիներին կատարելագործված ԼՈՒԷ-75 էլեկտրոնների գծային արագացուցչի օգնությամբ, ինչն ապահովում է մինչև 75 ՄէՎ էներգիայով և մինչև 1 մկԱ հոսանքով էլեկտրոնների կայուն փունջ: Այդ էներգիաների տիրույթում իրականացվում են ֆոտոմիջուկային ռեակցիաների սիստեմատիկ հետազոտություններ ՓՖԲ-ի և Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկոսների համատեղ ջանքերով: Հիմնարար հետազոտություններից զատ տարվում են աշխատանքներ ճառագայթային ախտորոշման և թերապիայի համար անհրաժեշտ ռադիոիզոտոպների արտադրության ուղություններով: Այս նպատակով հետազոտվելու է ջերմային և ենթաջերմային էներգիաներով նեյտրոնային փնջերի ստեղծման հնարավորությունը՝ բորի (10B) միջուկներում նեյտրոնների կլանման վրա հիմնված ճառագայթային թերապիայում օգտագործելու նպատակով:
Բաժանմունքի գործունեության մեջ իրենց ուրույն տեղն ունեն Ավանի աղի հանքի ստորգետնյա լաբորատորիայում իրականացվող հազվադեպ միջուկային պրոցեսների հետազոտությունները, ինչպես նաև ֆիզիկական գիտափորձերի համար նախատեսված դետեկտորների մշակման և ստեղծման աշխատանքները, ներառյալ՝ պլաստիկ և բյուրեղային սցինտիլյատորները, նեյտրոնային դետեկտորները, սիլիցիումի միկրոստրիպային դետեկտորները, ռադիոհաճախային ֆոտոխողովակները, ցածր ճնշման բազմալար համեմատական խցիկները և այլն: Զարգացվում են նաև խիտին/խիտոզանային համակարգերի և դրանց նոր ձևափոխումների ստեղծման մեթոդները:
Ս.Մատինյանի անվան Տեսական ֆիզիկայի կենտրոն բաժանմունք
Խորհրդային տարիներին Երևանի ֆիզիկայի ինստիտուտի տեսական ֆիզիկայի բաժինը Հայաստանում տեսական ֆիզիկայի կենտրոնն էր՝ հիմնադիր, երկարամյա ղեկավար, պրոֆեսոր Սերգեյ Մատինյանի գլխավորությամբ։
Կոսմոլոգիայի և աստղաֆիզիկայի կենտրոն բաժանմունք
ԱԱԳԼ կոսմոլոգիայի և աստղաֆիզիկայի կենտրոնում իրականացվում են հետազոտություններ նվիրված տիեզերագիտության ոչ գծային խնդիրներին, դինամիկական համակարգերի վարքագծի ուսումնասիրությանը և մեքենայական ուսուցման ալգորիթմներով տվյալների մշակմանը:
Քվանտային տեխնոլոգիաների կենտրոն բաժանմունք
ԱԱԳԼ քվանտային տեխնոլոգիաների բաժանմունքը ստեղծվել է 2022 թվականին: Բաժանմունքի աշխատակիցները զբաղվում են քվանտային տեխնոլոգիաների տեսական հաշվարկներով, իսկ հետազոտությունների արդյունքները տպագրվում են առաջատար գիտական պարբերականներում։
Տիեզերական ճառագայթների ֆիզիկայի բաժանմունք
Տիեզերական ճառագայթների հետազոտությունները Հայաստանում սկսվել են դեռևս 1943 թվականին՝ Արտեմ և Աբրահամ Ալիխանյանների նախաձեռնությամբ։ Այդ ժամանակից ի վեր հետազոտությունները շարունակվում են ԱԱԳԼ-ի Նոր Ամբերդ և Արագած բարձր լեռնային գիտական կայաններում։
Հաշվողական ֆիզիկայի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների բաժանմունք
ԱԱԳԼ Հաշվողական Ֆիզիկայի և Տեղեկատվական Տեխնոլոգիաներ բաժինը իրականացնում է աշխատանքներ երկու հիմնական ուղղություններով․ հաշվողական ֆիզիկա և տվյալների վերլուծություն (գիտական գործունեություն), հաշվողական և ցանցային ռեսուրսների մշակում ու սպասարկում (ծրագրատեխնիկական գործունեություն):
Ֆիզիկայի կիրառական հետազոտությունների բաժանմունք
Կիրառական ֆիզիկայի հետազոտությունների բաժինը հետազոտություններ է իրականացնում նյութագիտության ոլորտում: Բաժնի նպատակային ուղղություններից մեկը ճառագայթման (էլեկտրոնային, պրոտոնային փնջերի) ազդեցության ուսումնասիրությունն է նյութի ֆիզիկական, օպտիկական և կենսաբանական հատկությունների վրա:
Իզոտոպների հետազոտման և արտադրության բաժանմունք
Իզոտոպների հետազոտման և արտադրության բաժինը հիմնադրվել է 2010 թվականին: Բաժինը զբաղվում է բժշկական նպատակներով ռադիոակտիվ իզոտոպներ արտադրելու տեխնոլոգիաների ստեղծմամբ և մշակմամբ, ինչպես նաև արտադրական գործընթացի կազմակերպմամբ:
ՀՀ, ք․ Երևան, 0036, Ալիխանյան եղբայրների փողոց, 2
+(374)10 341 500
info@aanl.am
